Site yaptırmaya karar veren bir işletme sahibinin önüne iki tür bilgi çıkar: tekliflerdeki teknik kelimeler ve "size özel fiyat" cümleleri. Bu rehber ikisinin arasındaki boşluğu doldurmak için yazıldı. Siteyi kimden yaptıracağınızdan önce neye karar vermeniz gerektiğini anlatır; rakam vermez, çünkü kapsamı belli olmayan işe verilen her rakam yanıltıcıdır.
Bunu yazan kişi Çanakkale'de tek başına çalışan bir web ve otomasyon stüdyosunun sahibi. Buradaki bakış açısı bir ajans broşürü değil, işin içinden alınmış notlar. Tavsiyelerin bir kısmı bana iş getirmeyecek yönde; yine de yazıyorum, çünkü yanlış kapsamla başlayan proje kimseye yaramaz.
Önce sitenin işini belirleyin
"Bir site istiyorum" cümlesi, "bir bina istiyorum" cümlesi kadar açık uçlu. Sitenin ne iş yapacağı belli olmadan ne süre ne maliyet konuşulabilir. Çanakkale'deki işletmelerin çoğunun ihtiyacı şu dört kapsamdan birine oturuyor.
Kurumsal site
Firmanın kim olduğunu, ne yaptığını ve nasıl ulaşılacağını anlatan çok sayfalı site. Biga'da bir sanayi firması ya da Merkez'de bir muhasebe bürosu için tipik ihtiyaç bu. Hakkımızda, hizmetler, referanslar ve iletişim sayfaları; gerekirse bir de haber ya da blog bölümü. Amaç doğrudan satış değil, güven vermek ve telefonu çaldırmak.
Tanıtım sayfası
Tek bir ürünü, kampanyayı ya da hizmeti anlatan tek sayfalık site. Menüsü yok, tek bir çağrısı var: ara, form doldur, WhatsApp'tan yaz. Yeni açılan bir işletme ya da sezonluk bir hizmet için çoğu zaman yeterli bir başlangıç. Kurumsal siteye göre daha az iş ve daha az bakım ister.
E-ticaret
Ürün listesi, sepet, ödeme ve kargo takibi olan site. Ayvacık'ta zeytinyağı ya da Bayramiç'te meyve satan bir üretici için cazip görünür, ama en çok bakım isteyen kapsam da budur. Ürün fotoğrafları, stok güncellemesi, kargo entegrasyonu, iade süreçleri ve fatura düzeni sizin tarafınızda devam eden işlerdir. Site teslim edildiğinde iş bitmez, başlar.
Rezervasyonlu site
Pansiyon, butik otel, tekne turu ya da randevuyla çalışan her işletmenin ihtiyacı. Bozcaada'da ya da Gökçeada'da bir pansiyon için sitenin asıl işi oda fotoğrafı göstermek değil, boş tarihi gösterip rezervasyonu almak. Takvim, fiyat dönemleri, ön ödeme ve iptal kuralları en baştan düşünülür. Pansiyonlar için hazır bir rezervasyon ve resepsiyon sistemi kullanıyorum, çünkü bu ihtiyaç her seferinde sıfırdan yazılacak kadar farklılaşmıyor.
Hangi kapsama yakın olduğunuzu bilmek, teklif almadan önce yapacağınız en değerli iş. Kararsızsanız küçükten başlayın: tanıtım sayfası sonradan kurumsal siteye büyür, tersi zordur.
Süreç ve süreyi ne belirler
Sıradan bir proje şu adımlardan geçer: ihtiyaç görüşmesi, içerik toplama, tasarım, geliştirme, test ve yayın. Bu adımların en uzunu çoğu zaman tasarım ya da kod değil, içerik toplamadır. Metinler, fotoğraflar, fiyat listesi, logo dosyası; proje bunların işletmeden geldiği hızda ilerler.
Süreyi üç etken belirler. Birincisi kapsam: tek sayfalık bir tanıtım ile ödeme altyapılı bir mağaza aynı takvime sığmaz. İkincisi içeriğin hazırlığı: elinde çekilmiş fotoğrafları ve yazılı metinleri olan işletme, "fotoğrafları sonra atarım" diyenin çok önünde başlar. Üçüncüsü geri bildirim hızı: tasarım taslağına bir hafta sonra dönen müşteri, projeyi bir hafta uzatır.
Teklif alırken "ne kadar sürer" yerine "hangi adımda benden ne bekliyorsunuz" diye sormak daha sağlıklı. Böylece süreyi kendinizin de etkilediğini görürsünüz; gecikme çıkınca topun kimde olduğunu bilirsiniz.
Maliyeti ne etkiler
Fiyatı kapsam belirler, kapsamı da yukarıdaki karar. Bu yüzden rakam yerine faturayı büyüten ya da küçülten etkenleri sıralamak daha dürüst.
- Sayfa ve düzen sayısı. Her farklı sayfa tipi ayrı tasarlanır. Beş sayfası aynı düzende olan bir site, beş farklı düzeni olan siteden ucuza gelir.
- Özel işlevler. Rezervasyon takvimi, ödeme altyapısı, üye girişi, çok dilli yapı, filtreli ürün arama. Her biri ayrı bir iş kalemi.
- İçerik üretimi. Metinleri kim yazacak, fotoğrafları kim çekecek? İşletme sağlarsa maliyet düşer, stüdyo üretirse yükselir.
- Entegrasyonlar. Muhasebe yazılımı, kargo firması, kanal yöneticisi, ödeme sağlayıcısı. Dış sistemle her bağlantı ayrı test ve ayrı bakım demek.
- Bakım ve barındırma modeli. Tek seferlik teslim mi, aylık bakım anlaşması mı? İkisinin toplam maliyeti bir yıl sonunda çok farklı çıkabilir.
En çok tasarruf sağlayan karar, gerçekten kullanılmayacak işlevleri baştan çıkarmaktır. "Belki ileride lazım olur" diye eklenen üye paneli hem faturayı hem bakım yükünü artırır; lazım olduğunda eklenir.
Hız neden önemli ve nasıl ölçülür
Yavaş site iki yoldan para kaybettirir: ziyaretçi beklemeden gider ve Google sıralamada sayfa deneyimini de hesaba katar. Google bu deneyimi tek bir sinyal olarak değil, sıralama sistemlerinin baktığı bir sinyaller bütünü olarak tanımlıyor; Search Central'daki sayfa deneyimi belgesi bunu açıkça yazıyor. Aynı belge, benzer kalitedeki içerikler arasında sayfa deneyiminin fark yaratabileceğini de söylüyor.
Hızı ölçmenin yerleşik yolu Core Web Vitals adlı üç ölçüt. Sade diliyle: sayfadaki en büyük içerik ne kadar sürede göründü (LCP), bir yere dokunduğunuzda sayfa ne kadar sürede tepki verdi (INP), yüklenirken öğeler ne kadar zıpladı (CLS). Google'ın web.dev'deki tanımına göre iyi sayılan eşikler LCP için 2,5 saniye, INP için 200 milisaniye, CLS için 0,1; ölçüm, ziyaretlerin yüzde 75'lik dilimine bakarak yapılıyor.
Kendiniz ölçmek için PageSpeed Insights yeter. Adresi yazın; hem gerçek kullanıcı verisini hem laboratuvar sonucunu görürsünüz. Teklif aldığınız stüdyonun kendi sitesini de aynı araçtan geçirin; hız vaadi veren birinin kendi sitesi yavaşsa bu size bir şey söyler. Adalara ve kırsal ilçelere giden ziyaretçi siteyi çoğu zaman telefondan, değişken bir bağlantıyla açar; burada hız büyük şehirdekinden daha çok fark eder.
Aramada görünmek
Site yayına girdiği gün Google'da ilk sayfaya çıkmaz. Yerel bir işletme için görünürlük üç ayak üzerinde durur: İşletme Profili, içerik ve teknik temel.
Google İşletme Profili
"Çanakkale pansiyon" ya da "Çan nakliye" diye arayan kişinin ilk gördüğü şey site değil, harita kutusudur. O kutuyu Google İşletme Profili besler; ücretsizdir, adres, çalışma saatleri, fotoğraf ve yorumlar buradan yönetilir. Sitenin adresini profile eklemek ve profildeki bilgiyle sitedeki bilginin birebir aynı olmasını sağlamak, yerel aramada en az emekle en çok getiren iştir.
Yerel SEO ve içerik
Yerel SEO'nun özü, hizmet verdiğiniz yeri ve işi sitenin metninde açıkça söylemektir. "Bölgemizde hizmet veriyoruz" yerine "Ezine ve Ayvacık'ta kombi servisi" yazmak bunun en basit hali. İçerik tarafında ise müşterilerin gerçekten sorduğu soruları yazılı olarak cevaplamak işe yarar: fiyatı ne belirler, ne kadar önce randevu alınır, hangi kargo firmalarıyla çalışılır. Bu yazı da o mantıkla yazıldı.
Teknik temel
Teknik SEO'nun büyük kısmı sıkıcı ama zorunlu işlerdir: her sayfanın kendine ait başlığı ve açıklaması, düzgün başlık sırası, site haritası, HTTPS, telefonda sorunsuz görüntü. Google, mobil öncelikli indeksleme belgesinde sitenin mobil sürümünü indeksleme ve sıralama için kullandığını yazıyor; yani sayfanızın telefondaki hali masaüstündeki halinden önemli. Bunlar teslimde hazır gelmeli; sonradan eklenmesi hem zor hem pahalı.
Bakım, alan adı ve barındırma: şifreler kimde
Rehberin en az heyecanlı ama en çok pişmanlık üreten kısmı burası. Site bittiğinde üç şeyin sahibi olmalısınız: alan adı, barındırma hesabı ve sitenin kaynak dosyaları.
Alan adı (ornek.com) sizin adınıza kayıtlı olmalı; kayıt hesabının e-postası ve şifresi sizde durmalı. Stüdyonun sizin adınıza işlem yapması için hesabın sahibi olması gerekmez, yetkilendirme yeter. Barındırma için de aynı kural geçerli: hesap sizin, erişim stüdyonun. Böylece yollar ayrıldığında siteyi başka birine taşıtabilirsiniz; taşıyan kişi de sizden bu üç şeyi ister.
Bakımda şu soruları netleştirin: Yazılım güncellemelerini kim yapar? Site çöktüğünde kim bakar, ne kadar sürede? Yedek nerede tutulur, ne sıklıkla alınır? Metin ve fotoğraf değişikliğini kendiniz yapabilir misiniz, yoksa her seferinde stüdyoya yazar mısınız? Cevaplar teklifte yazılı değilse sözlü kalmasın, e-postayla isteyin.
Şablon site mi, özel site mi
Dürüst cevap: şablon bazen yeter. Tek sayfalık bir tanıtım, standart bir menü ve iletişim formu istiyorsanız iyi seçilmiş bir şablon işinizi görür ve bütçenizi korur. Şablonu kötü yapan şey şablon olması değil; üzerine onlarca eklenti yığılıp yavaşlatılması ve sonunda her siteye benzemesidir.
Özel site üç durumda gerekir. Birincisi, sitenin bir iş akışı taşıması: rezervasyon, sipariş, cari hesap. İkincisi, hızın rekabette fark yaratması gereken durumlar. Üçüncüsü, işletmenin görünüşüyle ayrışmak istemesi. Bunların hiçbiri yoksa "özel yazılım" kelimesi için fazladan ödeme yapmayın.
Bir de ara yol var: özel tasarlanmış ama hazır bir sisteme oturan siteler. Pansiyonlar için rezervasyon ve resepsiyon, tüp bayileri için sipariş, cari ve mali takip sistemlerini bu yüzden hazır tutuyorum. Sistem hazır, siteyi işletmeye göre giydiriyoruz; sıfırdan yazma maliyeti oluşmuyor.
Teklif alırken sorulacak sorular
Teklifleri yan yana koyarken fiyat sütunundan önce şu sorulara verilen cevapları karşılaştırın.
- Alan adı ve barındırma kimin adına kayıtlı olacak, şifreler kimde duracak?
- Sitenin kaynak dosyaları bana teslim edilecek mi?
- Teslim sonrası bakım kapsamı ne, aylık maliyeti var mı, yoksa ne olur?
- Metinleri ve fotoğrafları kim hazırlıyor, gecikirse takvim nasıl etkilenir?
- Sitenin hızı hangi araçla ölçülüyor, teslimde bana gösterilecek mi?
- Sitenin telefondaki görünümü teslimin parçası mı?
- Google İşletme Profili ve site haritası gönderimi kapsamda mı?
- Sonradan sayfa eklemek istersem nasıl ilerlenir, maliyeti nasıl belirlenir?
- Daha önce yaptığınız siteleri canlı adresleriyle görebilir miyim?
Bu soruların cevabı net değilse teklif ucuz görünse bile sonradan pahalıya gelebilir. Cevaplar netse fiyat farkının nereden geldiğini de anlarsınız.
Sonraki adım
Kapsamınızı belirlediyseniz ya da hâlâ kararsızsanız, web tasarım sayfasında hangi tür siteleri nasıl yaptığımı yazdım. Sorunuz varsa iletişim sayfasından yazın; teklif istemeden önce yalnızca "bana hangisi lazım" diye sormak da olur. Çanakkale'de olduğum için görüşmeyi yüz yüze yapmak da mümkün.
Sık sorulan sorular
Şablon bir siteyle başlayıp sonra özel siteye geçebilir miyim?
Evet. Alan adı sizin adınıza kayıtlıysa ve metinler, fotoğraflar elinizdeyse geçiş, yeni siteyi yapıp aynı adrese bağlamaktan ibaret. Baştan kararsızsanız bu yol mantıklı.
Alan adını kendi adıma mı almalıyım?
Kesinlikle. Alan adı işletmenin tabelası gibidir; kaydı sizin e-postanıza ve sizin ödeme yönteminize bağlı olsun. Stüdyoya yalnızca teknik ayarlar için yetki verin.
Site bittikten sonra içerikleri kendim güncelleyebilir miyim?
Sitenin nasıl yapıldığına bağlı; teklifte yazılı olmalı. Sık değişen içerik (menü, fiyat, duyuru) için bir yönetim paneli isteyin. Yılda bir kez değişecek metin için panel şart değil.
Çanakkale'de yerel aramada görünmek için site yeterli mi?
Tek başına değil. Google İşletme Profili, sitedeki yer ve hizmet bilgisinin netliği ve düzenli eklenen gerçek içerik birlikte çalışır. Hiçbiri bir günde sonuç vermez, ama hepsi sizin kontrolünüzde.